Spinel

Symbolika spinelu jest w dużej mierze pożyczona, bo przez stulecia noszono go i opisywano jako rubin. Odziedziczył więc znaczenia kamienia władzy, odwagi i ochrony w bitwie, przypisywane wielkim czerwonym kamieniom koronnym. Współczesna literatura poradnikowa dopisała do tego hasła witalności i odnowy sił po wyczerpującym okresie, ale i to trzeba czytać jako tradycję i konwencję, nie jako opis działania minerału.

W astrologii popularnej czerwony spinel przypisuje się Marsowi i żywiołowi ognia, wskazując Lwa, dla którego jest zarazem nowoczesnym kamieniem sierpnia, oraz Strzelca. Numerologia łączy Marsa z dziewiątką, czytaną jako odwaga, determinacja i zamykanie spraw. W systemach czakr spinel czerwony umieszcza się przy czakrze korzenia, a różowy przy czakrze serca, natomiast okazy niebieskie bywają w tych opisach przenoszone do czakry gardła.

Litoterapia, nurt bez potwierdzenia naukowego, opisuje spinel jako kamień odnowy zapału i wytrwałości. W tradycji birmańskiej czerwone spinele, podobnie jak rubiny, uchodziły za kamienie chroniące wojownika, a najlepsze okazy z Mogok były zastrzeżone dla władcy. Warto podkreślić, że mówimy o wierzeniach i zwyczajach dworskich, a nie o jakichkolwiek stwierdzonych właściwościach kamienia.

Jest jednak w spinelu znaczenie całkiem świeckie i bardzo współczesne: to kamień, który wygrał sprawiedliwość historyczną. Przez tysiąc lat uchodził za gorszą wersję rubinu, a w 2016 roku został oficjalnie dopisany do listy kamieni sierpnia. Dla wielu kolekcjonerów jest dziś symbolem rzeczy niedocenionej, która ostatecznie została rozpoznana.

Największe czerwone kamienie w europejskich klejnotach koronnych przez stulecia uchodziły za rubiny, a w rzeczywistości są spinelami. Najsłynniejszym przykładem jest Rubin Czarnego Księcia, osadzony w brytyjskiej Koronie Cesarskiej Państwa, wielki nieoszlifowany czerwony kamień o masie rzędu 170 karatów, którego historię wywodzi się od XIV wieku i od Piotra Okrutnego, króla Kastylii. Podobnie Rubin Timura, ważący blisko 350 karatów i noszący wygrawerowane imiona kolejnych władców, okazał się spinelem.

Nazwa rubin balas pochodzi od Balachszanu, czyli Badachszanu, krainy w dzisiejszym Tadżykistanie i Afganistanie. Tamtejsza kopalnia Kuh-i-Lal w dolinie Pamiru była eksploatowana już w IX wieku i to ona dostarczyła większości wielkich czerwonych spineli, które przez jedwabny szlak trafiały do skarbców Persji, Indii i Europy. Marco Polo opisał te kopalnie w XIII wieku, wspominając, że wydobycie było ściśle kontrolowane przez lokalnego władcę.

Drugim wielkim źródłem był birmański Mogok, dostarczający kamieni o barwie krwistoczerwonej i różowej. Birmańscy władcy zastrzegali dla siebie najlepsze okazy, a spinele nazywano tam anyan nat thwe, co tłumaczono jako oszlifowane przez duchy, ponieważ znajdowano je w postaci pięknie wykształconych ośmiościanów niewymagających obróbki.

Zwieńczeniem tej historii było oficjalne uznanie spinelu za nowoczesny kamień sierpnia w 2016 roku, obok oliwinu. Rynek kolekcjonerski docenił go jednak znacznie wcześniej, bo spinel łączy trwałość porównywalną z szafirem, czystość rzadko spotykaną u rubinu i niemal całkowity brak obróbki.